O zasadach - krótko :)

Dlaczego zasady muszą obowiązywać zawsze? O konsekwencji w wychowaniu dzieci

Z mojego doświadczenia gabinetowego wiem jedno: o zasadach trzeba przypominać cały czas. Nie dlatego, że dzieci „nie słuchają” czy „robią na złość”, ale dlatego, że testowanie granic jest czymś absolutnie naturalnym – dla dzieci i dorosłych. Tak już mamy. Wszyscy. Bez wyjątku.

Zasady lubią być sprawdzane

Często myślimy, że skoro dana zasada obowiązuje już od dłuższego czasu, to dziecko powinno ją „mieć w głowie” i automatycznie jej przestrzegać. Pojawia się przekonanie, że zasady z czasem tracą na ważności. Tymczasem jest dokładnie odwrotnie – zasady obowiązują zawsze.

Dziecko będzie je naginać, sprawdzać, prowokować. To nie oznacza złej woli. To oznacza rozwój. Rolą dorosłego nie jest irytować się tym faktem, ale konsekwentnie przypominać, że zasada nadal obowiązuje.

Doceniaj, kiedy dziecko przestrzega zasad

O zasadach trzeba nie tylko przypominać, ale też doceniać ich przestrzeganie. I mówić o tym na głos. Dzieci potrzebują informacji zwrotnej. Jeśli widzimy, że dziecko się stara – nazwijmy to. Wzmocnienie pozytywne działa znacznie lepiej niż ciągłe zwracanie uwagi wyłącznie wtedy, gdy coś idzie nie tak.

Wyjątki nie obalają zasad

Oczywiście są sytuacje, w których zasady można nagiąć lub zmienić. Przykład? Choroba. Kiedy dziecko jest chore, może dłużej oglądać bajki, mimo że na co dzień czas przed telewizorem jest ograniczony. To nie jest łamanie zasad – to świadoma decyzja dorosłego, jasno nazwana jako wyjątek.

Problem zaczyna się wtedy, gdy wyjątki stają się codziennością, a dziecko nie wie już, co jest regułą, a co odstępstwem.

Zasady działają tak samo u dorosłych

Spójrzmy na to z perspektywy dorosłego. Wynagrodzenie dostaję zawsze na koniec miesiąca – za wykonaną pracę. Tak było, jest i będzie. Nawet jeśli zostanę pracownikiem roku, zasady mojej umowy się nie zmienią. Nadal muszę wstać, umyć się, ubrać, przygotować do pracy, być punktualna, kulturalna, uzupełniać dokumenty.

Sukces nie znosi zasad. Zasady obowiązują zawsze – niezależnie od etapu, wieku czy osiągnięć.

„Obiecuję, że będę grzeczny” – i co dalej?

Wielu rodziców słyszy obietnice: „Będę grzeczny”, „Już nie będę krzyczeć”, „To ostatni raz”. Dziecko obieca wszystko, byle osiągnąć cel. I nie robi tego z premedytacją. Problem w tym, że 99% dzieci nie potrafi kontrolować swojego zachowania, zwłaszcza w silnych emocjach.

Dlatego nie możemy opierać wychowania na obietnicach dziecka, ale na jasnych zasadach i konsekwencji dorosłego.

Jeśli pracujemy nad zachowaniem dziecka i widzimy poprawę, to nie oznacza, że zasady nagle przestają obowiązywać. Jeśli ustaliliśmy, że nie używamy wulgaryzmów – to nadal tak jest. Zasada nie znika tylko dlatego, że jest lepiej.

Konsekwencja zamiast narzekania

Trzeba czasem zacisnąć zęby i działać. Być konsekwentnym. Narzekanie, żalenie się i odkładanie problemu na później niczego nie zmieni. Czy od narzekania dziecko poprawi swoje zachowanie? Nie.

Czy zauważymy poprawę dzięki konsekwentnemu trzymaniu się zasad? Tak.

Nie odkładaj działania na później

Nie myśl: „Zajmę się tym jutro”, „Za godzinę”, „Za tydzień”. Bo może się okazać, że minął rok, a wy nadal stoicie w tym samym miejscu. Zasady działają tylko wtedy, gdy są jasne, przypominane i konsekwentnie egzekwowane.

Jeśli chcesz realnej zmiany w zachowaniu dziecka – zacznij od siebie. Od dziś.

Dzieci widzą

Dzieci widzą, że ktoś jest inny.

Widzą, że czegoś nie rozumie, że zadaje dużo pytań, że nie nadąża...

I to nie jest nic złego — to po prostu fakt. Czy możemy mieć pretensje, że nie chcą się z "takim" dzieckiem bawić? Nie. 

Przecież my, dorośli, też nie ze wszystkimi się kumplujemy i nie ze wszystkimi chcemy spędzać czas. Tak działa świat. Ale każdego człowieka traktujemy z szacunkiem — przynajmniej powinniśmy.

Czy rodzic dziecka z niepełnosprawnością ma prawo mieć żal do innych dzieci, że nie chcą się bawić z jego dzieckiem? Może mieć żal, czy słusznie ? Moim zdaniem nie.
Czy dziecko neurotypowe ma obowiązek bawić się z dzieckiem „innym”? Nie. 

I trzeba to powiedzieć jasno — absolutnie nie ma takiego obowiązku.

Ale czy ma obowiązek okazywać szacunek? Tak. I to bez żadnych wyjątków.

Bo szacunek to nie to samo co obowiązek bycia kolegą. 

Szacunek nie polega na zabawie „z przymusu”, tylko na tym, że nie ranimy, nie wyśmiewamy, nie wykluczamy.

 

I właśnie tutaj zaczyna się nasza rola — rola dorosłych.

Widzę, jak dzieci traktują dzieci z orzeczeniem. 

Widzę troskę. 

Widzę opiekuńczość. 

Widzę też obojętność. 

Widzę dzieci, które nie inicjują kontaktu, ale reagują i pomagają, gdy sytuacja tego wymaga. 

Widzę szczerość — czasem brutalną, bez filtra. Czy to złe? Nie. Dzieci są szczere, bo jeszcze nie nauczyły się ważyć słów. Ale to my mamy je tego nauczyć. Bo prawdę można powiedzieć na wiele sposobów — i nie każdy musi ranić.
Są też czasem złośliwe. Takie, które potrafią zranić wtedy, gdy myślą, że nikt nie patrzy. I znowu — to nie są „złe dzieci”. To dzieci, które jeszcze się uczą. Tylko pytanie brzmi: czego się uczą i od kogo?

Bo pamiętajmy jedno — dzieci widzą znacznie więcej, niż nam się wydaje. 

Widzą nasze spojrzenia. 

Słyszą nasze komentarze. 

Czują nasz dystans, ironię, niechęć. 

I potem robią dokładnie to samo.

Dlatego osobiście uważam, że szczerość bez empatii bywa okrutna. Szczerość bez wrażliwości potrafi ranić najmocniej. A szczerość ubrana w odpowiednie słowa może uczyć, budować i zostawiać ślad — dobry, nie bolesny.
I właśnie tego powinniśmy uczyć. Nie obowiązkowej przyjaźni. Tylko zwykłego, ludzkiego szacunku.

Bo problemem nie jest to, że dzieci nie chcą się razem bawić.
Problemem jest to, że czasem nie potrafią okazać szacunku.
A jeszcze większym problemem jest to, że często uczą się tego od nas.
Z naszych słów. Z naszych spojrzeń. Z naszych reakcji — albo ich braku.
Dzieci nie potrzebują lekcji „obowiązkowej integracji”.
Potrzebują dorosłych, którzy pokażą im, jak być przyzwoitym człowiekiem.
Nie przez przymus.
Nie przez hasła.
Tylko przez przykład.